Alfredo
Ivan
Lidia
Tekst: Eva Breukink; Fotografie: Studiorootz | Berber van Beek
Ivan Gonçalves (2001) is van zonsopgang tot zonsondergang op de plantage die zijn familie op Santa Cruz huurt. Planten, oogsten, de dieren verzorgen. Hij zou niet anders willen. Dit doet hij samen met zijn vader Alfredo. Moeder Lidia runt de winkel: Toko i Fruteria El Caribe. Hier gaat vernieuwing samen met respect voor traditionele teeltmethodes.
Ivan helpt als klein jochie zijn vader al op het land. Dat is dan nog de anderhalve hectare achter de toko en woning. Hier staan de kokospalmen, vijgenstruiken en papajabomen. Hier woelen varkens en wildzwijntjes knorrend in de modder. Hier zijn de hokken met de konijnen, schapen, geiten, koeien en een stier. Ivan is gek op zijn dieren. Hij verzorgt ze alsof het zijn kinderen zijn.
“De dieren helpen ons bij het schoonhouden van het terrein en eten gras en onkruid”, zegt Lidia Gonçalves-Pereira. “We zetten ze steeds weer op een andere plek aan een touw en laten ze daar grazen. Hier achter de toko, maar de koeien en ezels ook op de plantage.”
“Groente en fruit dat beschadigd is of overrijp gaat in een emmer naar de varkens en de konijnen. We gooien niets weg.”
Het landje achter de woning is te klein. Ivan en zijn vader Alfredo willen groter. Sinds 2020 huurt de familie de Plantage Santa Cruz, vijf minuten rijden van de toko. Dit is Ivan zijn domein. Hier is hij in zijn element. Hier rijdt hij op de trekker, ploegt de akker en plant zijn groentes. Maar zijn vader is er altijd, op de achtergrond, als zijn leermeester en adviseur.
“Dit wilde ik van kleins af aan. Het is mijn passie. Ik hou ervan. Als ik er niets mee verdiende, zou ik het tóch doen. Die voldoening die je voelt bij het oogsten, daar kan geen enkel salaris tegenop. Elke ochtend ga ik weer met veel plezier aan de slag.”
Zo rent en vliegt hij de hele dag over het land en van en naar de toko. Eén brok energie. Maar dan is er toch altijd wel zo’n rustmomentje. Dan kijkt hij uit over zijn plantage en ziet daarachter de heuvels. Hier en daar staat een koe of een ezel te grazen. Een vogel vliegt over. Dat is zo’n moment van intens geluk.
Daar aan de zuidkust, op dat terrein van negentien hectare, werkt Ivan aan zijn toekomst. Hier moet straks zo veel groeien dat een gezin er een goed leven van kan hebben. Hij wil het assortiment van producten uitbreiden. Daarom experimenteert hij deze eerste jaren met nieuwe soorten, maar ook met verschillende types van eenzelfde gewas.
“Het is een leerproces om uit te vinden wat werkt en wat niet. We hebben een basis van wat we altijd planten. Daarnaast zoek ik naar andere opties. Ik teel bijvoorbeeld vier verschillende types pompoen en kijk welke het beste groeit.”
Van zijn vader leerde Ivan de basisprincipes van de rotatieteelt. Op eenzelfde akker wisselen minimaal drie verschillende groentes elkaar af. Groeit er nu pompoen, dan komt daar straks okra en daarna zoete aardappel. Waar eerst meloen stond, komen na de oogst bonen of ‘kònkòmber chikí’ (distelkomkommer).
“Het moeten echt verschillende type gewassen zijn. Elke plant neemt van een bepaalde voedingsstof in de grond meer op dan een ander. Door te rouleren voorkomen we dat de grond snel uitgeput raakt.”
Ze zijn voorzichtig begonnen op vijf hectare van de plantage. Op het terrein ligt een dam met uitloop. Daar is het te vochtig voor de meeste planten. Maar Ivan wil uiteindelijk overal waar het mogelijk is groente telen. Zo’n commerciële aanpak kan, omdat hij met een eigen ploeg en tractor niet afhankelijk is van derden.
Vanuit putten wordt het grondwater naar twee waterbakken gepompt. Dat is ruim voldoende voor de twee eigen terreinen én voor andere boeren uit de omgeving.
De planten worden met evenveel liefde verzorgd als de dieren. Dan weer staat Ivan met zijn moeder Lidia tussen de jonge papajabomen en dan weer met vader Alfredo in het veld met okra en paprika. Als hij kokosnoten plukt, legt Ivan een kussentje op de grond voor een zachte landing.
De geoogste groentes en vruchten gaan naar supermarkten en restaurants, zoals dat van Hòfi Mango dat aan de plantage grenst. Maar een groot deel gaat direct van het land naar de eigen winkel. Pompoen, cassave, aubergine, spinazie, Madame Jeannette, zoete aardappel, paprika. In de toko liggen de bakken vol met verse groente van de plantage. Het fruit groeit op het terrein achter de toko. Kokosnoten, papaja’s, bananen.
En helemaal volgens de Portugese traditie: druiven en vijgen. Meer dan twintig druivenbomen vormen samen een prachtig schaduwrijk bladerdak. Van de oogst wordt een keer per jaar wijn gemaakt voor eigen gebruik. De vijgenteelt is ook zo’n oeroude Portugese traditie. Daar in Portugal verbouwen ze al duizenden jaren vijgen. Lidia verkoopt haar oogst in de winkel.
“Ah, die vijgen, ze zijn echt heerlijk. Ik kan er de hele dag van snoepen. Dat doe ik natuurlijk niet, want er moet ook nog iets over blijven voor de verkoop!”
Onder de bewoners van Santa Cruz en omgeving is Toko El Caribe een begrip. Lidia neemt de toko, dan nog echt een ‘fruteria’, in 1990 met haar ex-man over van een ander Portugees echtpaar. Nu is het een supermarkt in het klein. Hier is echt alles te koop. Van lokaal geteelde groente en fruit, frisdranken en van alles in blik, tot shampoo, wc-papier en scheermesjes.
Ivan en zijn vader Alfredo snoeien de druivenbomen in maart, een week na volle maan. Dat is nou typisch zo’n voorbeeld van een oeroude boerenwijsheid.
“Als je bij wassende maan snoeit, komt er veel sap uit de ranken”, zegt Alfredo die dat weer van zijn voorouders heeft meegekregen. “Dat is het bloed, de kracht van de boom. Bij afnemende maan gebeurt dat niet. De plant houdt het sap juist vast.”
Diezelfde wijsheid geldt voor alle planten, weet Ivan nu ook uit ervaring. Net als zijn vader kijkt hij naar de maan voor het juiste moment om te snoeien, te planten en te oogsten. Maar hij maakt ook gebruik van een handige innovatie.
“Ik gebruik een applicatie die me een maand van tevoren laat weten hoe de maan wanneer staat en wat je dan kunt planten. Op basis daarvan maak ik mijn planning.
Als het kan, gebruiken we nieuwe technologieën.”
Ivan is handig. Net als zijn vader. Ze zijn echte vakmensen. Is er iets kapot, dan repareren ze het zelf. Ivan is gediplomeerd elektricien, maar hij kan net zo goed aan de slag als timmerman of metselaar. Maar Ivan wil niets anders dan boer zijn. “Dit wil ik echt. Ik hou ervan. Het zware werk in de buitenlucht en al het moois dat het oplevert. Die gezonde verse groentes en fruit. Als ik met mijn trekker over het land rijdt, dan voel ik me trots en gelukkig.”
“Als kind hoor je steeds dat boeren domme mensen zijn. Voor een boer is er heel weinig waardering. Een jongere die het wat lijkt, bedenkt zich al snel door al die sociale druk. Ik heb een opleiding gevolgd en allerlei banen gehad. Ik ben dus boer geworden, terwijl ik iets anders had kunnen doen. Het is een keuze. Dat wil ik laten zien.” Dus besteedt Ivan al zijn tijd en energie aan de ontwikkeling van het terrein. Hij wil groeien.
“Plantage Santa Cruz is straks de grootste plantage van Curaçao. Dat is mijn droom.”
Deze campagne wordt mede mogelijk gemaakt door het Ministerie van Economische Ontwikkeling (MEO).
